گونه‌شناسی دریافت‌های سیدعلی خان در مقام فهم متون ادعیه در ریاض السالکین با بهره گیری از الگوهای نقد متن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

10.30479/mfh.2020.2081

چکیده

شرح سیدعلی خان - ریاض السالکین - از شروح «کامل و جامع» بر صحیفه سجادیه به زبان عربی است. مؤلف این شرح دارای تبحّر در علوم مختلف بوده لذا این شرح آکنده از مباحث مختلف ادبى، بلاغی، قرآنى، روایی، کلامى و عرفانی است. مسئله اصلی این نوشتار گونه‌شناسی دریافت‌های سیدعلی خان در مقام فهم متون ادعیه صحیفه سجادیه است. با بهره‌گیری از الگوهای نقد متن، به گونه‌شناسی دریافت‌ها و فهم‌های صاحب ریاض‌السالکین پرداخته شده است. نتایج حاکی از این است که وی در مقام دریافت مبتنی بر متن، با بهره‌گیری از علوم زبان‌شناختی به بهترین شکل ممکن به تجزبه و تحلیل مضامین ادعیه پرداخته است؛ همچنین با استفاده از علوم بلاغت توانسته زیبایی‌های لفظی ادعیه را به نمایش بگذارد و در مواردی از آن‌ها استفاده معنایی نیز ببرد؛ در عین حال وارد سطح فرهنگی دریافت از متن نشده است. بخش دیگر دریافت‌های وی مبتنی بر فرای متن است که در این گام صاحب ریاض با برقراری بینامتنیت بین متون ادعیه و آیات قرآن و روایات ائمه معصومین (ع) به‌ویژه نهج‌البلاغه به شرح و توسعه مضامین ادعیه پرداخته است. همچنین بخش قابل‌توجهی از این شرح حاصل پدیده تفسیر در تفسیر است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

احمدنژاد، کامل، «تلمیح»، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، 1383ش.

اوزیمو، برونو، دوره آموزشی ترجمه، یونس دهقانی، مقدمه، جلسه 17: تاریخ آخرین دسترسی: 14/5/95. http://courses.logos.it/FA/1_17.html 

افندی اصفهانی، میرزا عبدالله، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، تحقیق سید احمد حسینی، قم، نشر خیام، 1401ق.

امینى، عبدالحسین، الغدیر، قم، مرکز الغدیر، 1416ق.

پاکتچی، احمد، ترجمهشناسی قرآن کریم، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، 1392ش.

__________، تاریخ تفسیر قرآن کریم، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، 1391ش

رضوی، سیدمحمد، «پژوهشی پیرامون مؤلف ریاض السالکین»، ماه دین، 1391ش، شماره 184، صص 92-96.

سیدرضی، محمدبن حسین، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، قم، هجرت، 1414 ق‏.

شهرستانی، سیدعلی، دارسة معجمیه، «جلد اول: الطراز الاول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعوّل‏»، مشهد، موسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث‏، 1384ش.

طهرانى، آقابزرگ، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان‏، 1408ق.

طیب حسینی، سید محمود، درآمدی بر دانش مفردات قرآن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1393ش.

غلامعلی، احمد، «قرآن و صحیفه درون‌مایه‌های مشترک»، علوم حدیث، 1389ش، شماره 57، صص 119-148.

فیض الاسلام، علی‌نقی، ترجمه و شرح صحیفه سجادیه، تهران، فقیه، 1376ش.

قربانی زرین، باقر، «سه «ریاض» در شرح صحیفه سجادیه»، مجله سفینه، 1384ش، شماره 6، صص 116-129.

محمدفام، سجاد، «بازنگری شاخص‌های طبقه‌بندی روش‌های تفسیری»، پایان‌نامه دکتری رشته تفسیر تطبیقی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، 1396ش.

مدنى شیرازى، سید على‏ خان، ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین (ع)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1409ق.

مظفر، محمدحسین، فهارس ریاض السالکین، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1419ق.

نامور مطلق، بهمن، «درآمدی بر بینامتنیت: نظریه‌ها و کاربردها»، شماره 1 از مجموعه نظریه‌ها و نقدهای ادبی و هنری، تهران، سخن، 1390ش.

نصراوی، محمد، «بازسازی گفتمان پیامبر (ص) در صحیفه سجادیه؛ تحلیل کنش زبانی با استفاده از نظریه باختین و روش توصیفی فر کلاف»، پایان‌نامه ارشد دانشگاه علامه طباطبایی، دی 1394ش.

همایی، جلال‌الدین، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران، انتشارات توس، ۱۳۶۴ش.