بررسی روایت مجادله امام علی (ع) با پیامبر (ص) در مصادر اهل سنت

نویسندگان

1 استادیار دانشکده علوم قرآنی مشهد

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده علوم قرآنی مشهد

10.30479/mfh.2020.2074

چکیده

در مصادر روایی اهل ‌سنت، روایتی مبنی بر جدل امام علی (ع) با پیامبر (ص) نقل شده است. بنا بر مضمون روایت، پیامبر (ص) قصد بیدار کردن امام علی (ع) را برای نماز شب داشتند؛ امّا با پاسخ جبرگرایانه امام علی (ع) مواجه می‌شوند که در نهایت منجر به آزار و اذیت پیامبر (ص) می‌شود؛ لذا بررسی و ارزیابی این روایت امری ضروری به نظر مى‌رسد. تفرد ابن‏شهاب زهری در نقل آن، تخریب امام (ع) توسط دو امام دیگر، بی‌ادبی و جسارت نسبت به پیامبر (ص)، پاسخ جبرگرایانه امام علی (ع)، آزار و اذیت پیامبر (ص) و روی برگرداندن ایشان از امام علی (ع)، تعارض با عصمت امام علی (ع) و سیره عبادی ایشان، تعارض با شأن نزول آیه در کنار ادلّه و شواهد متعدد دیگر از جمله عواملی هستند که احتمال جعلی و ساختگی بودن این روایت را تقویت می‌کند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، قم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏، 1373ش.
ابن‏ابى‌حاتم، عبدالرحمن بن‌محمد، تفسیر القرآن العظیم، ریاض، مکتبة نزار مصطفى الباز، چاپ سوم، 1419ق.
ابن أبی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغة، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1418ق.
ابن‏تیمیه، احمد بن عبد الحلیم، منهاج السنة النبویة، بی‌جا، مؤسسة قرطبة، 1406ق.
ابن‏جوزى، عبدالرحمن، زاد المسیر فى علم التفسیر، بیروت، دار الکتاب العربی، 1422ق.
ابن‌حبان، محمد، صحیح ابن‏حبان، بیروت، مؤسسة الرسالة، چاپ دوم، 1414ق.
ابن‌حجر، احمد بن‌علی، الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1415ق.
_______________، تهذیب التهذیب، دار الفکر، 1404ق.
ابن‏حیون، نعمان بن محمد، دعائم الإسلام، قم‏، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، چاپ دوم، ‏1385ش.‏
ابن‏خزیمه، محمد بن إسحاق، صحیح ابن‏خزیمة، بیروت، المکتب الإسلامی، 1390ش.
ابن‏سعد، محمد، الطبقات الکبرى، بیروت، دار صادر، 1968م.
ابن‏شعبه حرانى، حسن بن‌على‏، تحف العقول‏، قم، جامعه مدرسین‏، نوبت دوم، 1404ق.
ابن‌طاووس، على بن‌موسى، التحریر الطاووسى، قم، سید الشهداء علیه السلام، 1411ق.
_________________، الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، قم، خیام، 1400ق‏.
ابن‏عساکر، علی بن‌الحسن، تاریخ دمشق، بی‌جا، دار الفکر، 1415ق.
ابن فتوح، محمد، الجمع بین الصحیحین البخاری ومسلم، بیروت، دار النشر، چاپ دوم، 1423ق.
ابن‏کثیر، اسماعیل بن‌عمر، البدایة والنهایة، بی‌جا، دار هجر، 1418ق.
ابن‏ماجه، محمد بن‌یزید، سنن ابن‏ماجه، بی‌جا، دار الرسالة العالمیة، 1430ق.
ابن‏مغازلی، أبو الحسن، مناقب أمیر المؤمنین علی بن‌أبی طالب، بی‌جا، دار الآثار، 1424ق.
ابن‏هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، بیروت، دار الجیل، 1411ق.
أبویعلى، أحمد بن‌علی، مسند أبی یعلى الموصلی، دمشق، دار المأمون للتراث، 1404ق.
أحمد بن‌حنبل، أبو عبدالله، مسند الإمام أحمد بن‌حنبل، بی‌جا، مؤسسة الرسالة، چاپ دوم، 1420ق.
بخاری، محمد بن‌إسماعیل، التاریخ الکبیر، بی‌جا، دار الفکر، بی‌تا.
_________________، صحیح البخارى، بی‌جا، بی‌تا.
بزار، أحمد بن‌عمرو، مسند البزار (البحر الزخار)، بیروت، مؤسسة علوم القرآن، 1409ق.
بغدادی، أحمد بن‌علی، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
بغوى، حسین بن‌مسعود، تفسیر البغوى المسمى معالم التنزیل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1420ق.
بلاذری، أحمد بن‌یحیى، جمل من أنساب الأشراف، بیروت، دار الفکر، 1417ق.
بیهقی، أحمد بن‌حسین، السنن الکبرى وفی ذیله الجوهر النقی، هند، مجلس دائرة المعارف النظامیة الکائنة، 1344ش.
ترمذی، محمد بن‌عیسى، الجامع الصحیح سنن الترمذی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
ثعلبى، احمد بن‌محمد، الکشف و البیان‏، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
حاکم نیشابوری، محمد بن‌عبدالله، معرفة علوم الحدیث، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1397ش.
_____________________، المستدرک على الصحیحین، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1411ق.
حلى، حسن بن‌یوسف، نهج الحق و کشف الصدق، بیروت، دار الکتاب اللبنانی، 1982م.
______________، خلاصة الاقوال، بی‌جا، مؤسسة النشر الاسلامی، 1417ق.
حمیرى، عبد الله بن‌جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ‏1413ق‏
خامنه‌ای، سیدعلی، انسان ۲۵۰ ساله، تهران، مؤسسة ایمان جهادی، 1318ش
خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث وتفصیل طبقات الرواة، بی‌جا، انتشارات منقحة و مزیدة، چاپ پنجم، 1413ق.
خوارزمی، موفق بن‌احمد، المناقب الخوارزمی، قم، مؤسسة النشر الاسلامى، بی‌تا.
دیلمى، حسن بن‌ابی الحسن، إرشاد القلوب إلى الصواب ( للدیلمی)، قم‏، الشریف الرضی‏، 1412ق.‏
ذهبى، محمد بن‌أحمد، تذکرة الحفاظ، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1419ق.
______________، سیر أعلام النبلاء، بی‌جا، مؤسسة الرسالة، بی‌تا.
______________، تاریخ الإسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407ق.
______________، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1995م.
سیوطى، جلال الدین، الدر المنثور فى التفسیر بالماثور، قم‏، کتابخانه حضرت آیت الله مرعشى نجفى، 1404ق.
شوشتری، نور الله، شرح إحقاق الحق وإزهاق الباطل مع تعلیقات المرعشی النجفی، بی‌جا، بی‌تا.
صدوق، محمد بن‌على، الأمالی (للصدوق)، تهران، کتابچی، نوبت ششم، 1376ش.
______________، التوحید، قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1398ق.
طباطبایى، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن‏، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، چاپ دوم، 1390ش.
طبرانی، سلیمان بن‌أحمد، المعجم الأوسط، قاهرة، دار الحرمین، 1415ق.
________________، المعجم الکبیر، موصل، مکتبة العلوم والحکم، چاپ دوم، 1404ق.
________________، مسند الشامیین، بیروت، مؤسسه الرسالة، 1405ق.
طبرسى، فضل بن‌حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.
طبرى، محمد بن‌جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن ( تفسیر الطبرى)، بیروت، دار المعرفة، 1412ق.
______________، تاریخ الأمم والملوک، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1407ق.
طوسى، محمدبن‌حسن، الامالی، قم، نشر دار الثقافة، 1414ق.
______________، تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الإسلامیه‏، نوبت چهارم‏، 1407ق.‏
______________، رجال الطوسی‏، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین بقم المقدسه‏، چاپ سوم، 1373ش.‏
فخر رازى، محمد بن‎عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت‏، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.
کلینى، محمد بن‌یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم‏، 1407ق.
ماتریدى، محمد بن‌محمد، تأویلات أهل السنة (تفسیر الماتریدى)، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1426ق.
مجلسى، محمدباقر‏، بحار الانوار الجامعة لدرر أخبار الائمة الاطهار، بیروت، مؤسسه وفاء، چاپ دوم، 1403ق.‏
مسلم نیشابوری، مسلم بن الحجاج، صحیح مسلم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
مفید، محمد بن محمد، الإر شاد فی معرفة حجج الله على العباد، قم، کنگره شیخ مفید، 1413ق.
مقاتل بن‌سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت‏، دار إحیاء التراث العربی، 1423ق.
مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، 1371ش.
واحدى، على بن‌احمد، الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز، بیروت‏، دار القلم‏، 1415ق.
واقدی، محمد بن‌عمر، المغازی، بیروت، دار الأعلمی، چاپ سوم، 1409ق.
هیتمی، ابن‌حجر، الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة، بیروت، مؤسسه الرسالة، 1997م.
هیثمی، نور الدین، مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، بیروت، دار الفکر، 1412ق.